Pierwszą udaną transplantację nerki 26 stycznia 1966 r. wykonał zespół pod kierownictwem chirurga prof. Jana Nielubowicza z I Katedry i Kliniki Chirurgicznej, w ścisłej współpracy z zespołem internistyczno-nefrologicznym prof. Tadesza Orłowskiego z I Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych.
Biorczynią była 18-letnia Danuta Milewska, której dwa miesiące przed transplantacją wycięto nerki z powodu poważnej infekcji. Od tego momentu była poddawana uciążliwym wielogodzinnym dializom, powtarzanym kilka razy w tygodniu. Dawcą nerki była kobieta zmarła w wyniku odniesionych obrażeń w wypadku samochodowym. Sama transplantacja trwała zaledwie kilkadziesiąt minut.
Przeszczepienia w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym
Obecnie w UCK WUM przeprowadzane są przeszczepienia wątroby, nerek, trzustki, szpiku, rogówki, płuca, serca oraz transplantacje wielonarządowe, zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Jest to możliwe dzięki nowoczesnej aparaturze oraz zespołom, które potrafią pracować wspólnie w ekstremalnie trudnych sytuacjach wymagających sprawnej koordynacji i planowania.
Tak było w styczniu 2024 roku, kiedy jednego dnia w naszych klinikach przeszczepiono 6 wątrób, 7 nerek, serce, płuca i trzustkę. W ciągu 24 godzin piętnastu pacjentów dostało szansę na nowe życie - jeden z nich otrzymał dwa narządy.
Po udanym przeszczepieniu narządu pacjenci mogą prowadzić normalne życie, kontynuować naukę, wrócić do pracy, mieć hobby, podróżować.
W 2025 roku specjaliści WUM przeszczepili 22 serca, w tym 9 serc pediatrycznych; 7 płuc; 428 wątrób, w tym 15 fragmentów wątroby pochodzących od żywych dawców; 240 nerek, w tym 22 pochodzących od żywych dawców; 16 trzustek. W sumie to 713 przeszczepień, co daje prawie 1/3 transplantacji wykonanych w tym roku w całym kraju.
Każdy przeszczepiony narząd to szansa na nowe życie, dlatego specjaliści WUM poszukują coraz bardziej innowacyjnych metod transplantacyjnych. Zespół z Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby UCK WUM przeprowadził pierwsze na świecie przeszczepienie wspomagające wątroby u chorej po urazie własnego narządu w wyniku wypadku komunikacyjnego. W klinice ruszył też program przeszczepień fragmentu wątroby od żywego dawcy dla dorosłego biorcy.
Z kolei specjaliści z Kliniki Chirurgii Serca, Klatki Piersiowej i Transplantologii UCK WUM do transportu serc do przeszczepienia wykorzystują zaawansowany system OCS Heart, który pozwala utrzymywać pobrane serce poza organizmem, w stanie metabolicznie aktywnym, nawet do 12 godzin.
Katedra i Klinika Chirurgiczna
I Katedra i Klinika Chirurgiczna na stałe zapisała się w historii polskiej transplantologii. Po pierwszym w Polsce udanym przeszczepieniu nerki, specjaliści z tej kliniki wykonali jeszcze m.in.: pierwsze w Polsce jednoczesne przeszczepienie trzustki i nerki (1988 r.), pierwszą w Polsce alotransplantację komórkową przytarczyc (1990 r.), pierwsze w Polsce laparoskopowe pobranie nerki od żywego dawcy (2003 r.).
Spadkobierczynią i kontynuatorką jej dorobku kliniczno-naukowego jest Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej, Endokrynologicznej i Transplantacyjnej UCK WUM, którą obecnie kieruje prof. Zbigniew Gałązka.
Klinika jest wiodącym ośrodkiem w zakresie chirurgii naczyniowej, endokrynologicznej, transplantacyjnej i małoinwazyjnej. Działalność lecznicza obejmuje pełne spektrum operacji podstawowych i wysokospecjalistycznych. Każdego roku wykonuje około 2000 zabiegów.
W 2019 r. w klinice przeprowadzono unikalną na skalę światową operację autoretransplantacji nerki przeszczepionej z jej pozaustrojową rekonstrukcją naczyniową, w 2021 r. unikalną operację usunięcia chorej nerki z jednoczesnym przeszczepieniem, w listopadzie zeszłego roku operację jednoczesnego przeszczepienia dorosłemu biorcy dwóch połączonych ze sobą nerek (en-bloc), które zostały pobrane od zmarłego dawcy pediatrycznego. Tego typu operacje są rzadkością i w Polsce, i na świecie.
Jak ważna w transplantologii jest odwaga do przekraczania granic?
– Odwaga i entuzjazm powinny kroczyć równolegle z rozwagą. Niezależnie od tego, czy mówimy o transplantologii, czy innej dziedzinie medycyny, zwłaszcza zabiegowej. To daje postęp, ale jednocześnie bezpieczeństwo dla naszych chorych – mówi prof. Zbigniew Gałązka.
Klinika jest jedynym ośrodkiem w Polsce, w którym wykonuje się zarówno przeszczepienia nerek u chorych z zaawansowanymi zmianami miażdżycowymi, jak i wewnątrznaczyniowe leczenie tętniaków oraz zwężeń wszystkich tętnic po transplantacji narządów.
