Badania planet pozasłonecznych rozwijają się intensywnie od lat 90. ubiegłego wieku, jednak dotychczas większość odkryć dotyczyła obiektów krążących wokół gwiazd. Naukowcy od dawna przypuszczali, że w przestrzeni międzygwiazdowej mogą znajdować się miliardy samotnych planet, wyrzuconych z macierzystych układów na skutek oddziaływań grawitacyjnych. Choć wcześniej znajdowano kandydatki na takie planety, brakowało dowodu w postaci bezpośredniego pomiaru ich masy, co pozwoliłoby jednoznacznie odróżnić je od masywniejszych obiektów, takich jak brązowe karły.
Odkrycie to jest uznawane za jeden z najważniejszych kroków w badaniu ewolucji układów planetarnych.
Precyzyjne ważenie samotnego wędrowca
Przełom nastąpił dzięki obserwacjom zjawiska oznaczonego jako KMT-2024-BLG-0792/OGLE-2024-BLG-0516, zarejestrowanego 3 maja 2024 roku. Do analizy wykorzystano dane z teleskopów naziemnych projektów OGLE i KMTNet oraz precyzyjne pomiary z satelity Gaia, należącego do Europejskiej Agencji Kosmicznej. Satelita, znajdujący się w punkcie Lagrange’a L2 (około dwa miliony kilometrów od Ziemi), zarejestrował to samo zjawisko z dwugodzinnym opóźnieniem względem obserwatoriów naziemnych.
Zastosowanie metody paralaksy mikrosoczewkowej pozwoliło na dokładne wyznaczenie odległości i parametrów fizycznych obiektu. Wyniki analizy wykazały, że masa planety wynosi około 0,22 masy Jowisza, co odpowiada 70 masom Ziemi. W pobliżu obiektu nie wykryto żadnej gwiazdy macierzystej, co potwierdza, że jest to planeta swobodna.
Sukces polskich astronomów i publikacja w Science
Odkrycie to jest uznawane za jeden z najważniejszych kroków w badaniu ewolucji układów planetarnych. Szczegółowy artykuł opisujący wyniki badań został opublikowany 1 stycznia 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie naukowym Science.
W skład zespołu badawczego weszli naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego: Andrzej Udalski (autor korespondencyjny), Przemek Mróz, Krzysztof A. Rybicki, Łukasz Wyrzykowski, Radosław Poleski, Jan Skowron, Michał K. Szymański, Igor Soszyński, Paweł Pietrukowicz, Szymon Kozłowski, Dorota M. Skowron, Krzysztof Ulaczyk, Mariusz Gromadzki, Milena Ratajczak, Patryk Iwanek, Marcin Wrona oraz Mateusz J. Mróz.
Wsparcie instytucjonalne i przyszłość badań
Projekt OGLE jest realizowany dzięki wsparciu finansowemu wielu instytucji. Środki na badania przekazało Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (w tym programy Ideas, Iuventus plus oraz Diamentowe Granty), Narodowe Centrum Nauki (granty Maestro, Opus, Harmonia, Sonata i Symfonia) oraz Fundacja na rzecz Nauki Polskiej.
To odkrycie otwiera drogę do dalszych badań nad populacją planet swobodnych. Już wkrótce wiedzę na ich temat poszerzą kolejne misje kosmiczne, w tym planowany na 2026 rok Nancy Grace Roman Space Telescope (NASA) oraz chińska misja Earth 2.0, której start przewidziano na rok 2028.
