Zakopane w sercu stolicy. Fenomen stylu zakopiańskiego

Zofia Stryjeńska „Prządka przy kołysce”, lata 40. XX w.

Foto: Materiały prasowe/Desa Unicum

Chociaż Stryjeńska chętnie czerpała inspiracje z barwnych ludowych strojów, jak w „Prządce nad kołyską”, to raczej były to swobodne fantazje na ich temat, dzięki którym jej obrazy ożywił dynamiczny kolor. Jak sama mówiła zainteresowała się tematami ludowymi, bo „tam jedynie znaleźć można barwę. (…) Nasze życie jest okropnie szare. Nawet taksówki w mieście są szare. Ubrania wasze, was, nieszczęsnych mężczyzn, to parodia barwy, której tak potrzebuję i tak szukam jak muzyk melodii. Trzeba iść po barwę na wieś…”

Rafał Malczewski, wybitny malarz, syn Jacka Malczewskiego, także osiągnął oryginalny styl, często znajdując inspiracje w podhalańskim pejzażu. Był zapalonym taternikiem i narciarzem, od 1917 roku mieszkał w Zakopanem, dokąd przeniósł się z Krakowa. Piękno natury pociągało go na równi z nowoczesną cywilizacją. A w malarstwie jego podhalańskie krajobrazy łączyły się z nowoczesnymi trendami w sztuce, jak dążenie do syntezy, kubizm czy futuryzm.

Natomiast prace Witkacego – zwłaszcza jego sławne portrety, tworzone w ramach Firmy Portretowej – wprowadzają nas w świat artystycznej bohemy Zakopanego. Jeden z prezentowanych na wystawie kobiecych portretów pochodzi z kolekcji Teodora Białynickiego-Biruli, lekarza i przyjaciela Witkacego. To w zakopiańskim domu Białynickiego-Biruli odbywały się malarsko-narkotyczne eksperymenty, podczas których artysta sprawdzał wpływ substancji psychoaktywnych na widzenie świata.

Wojciech Brzega Krzesła w stylu zakopiańskim

Foto: Monika Kuc

Podhale w designie

Folklor podhalański stał się też źródłem do rozwoju nowoczesnego designu, czego m.in. przykładem są meble, np. fotele projektowane przez Stanisława Witkiewicza (ojca Witkacego) i Wojciecha Brzega o nowych willi zakopiańskich dna początku XX wieku. I one łączył inspiracje rodzimą sztuką ludową Podhala z nowoczesnymi tendencjami artystycznymi. Były syntezą lokalnej tradycji rzemieślniczej i wysmakowanego, ale funkcjonalnego projektu.

Wygodny fotel z drewna dębowego Witkiewicza jest zdobiony ornamentami podhalańskimi (parzenice, rozety, ząbkowania), a konstrukcję siedziska inspirowały ludowe sanie, co sam twórca opisywał następująco: „części wygodnego siedzenia: oparcie, znalazła się w nadzwyczaj wygodnej i rozumnej formie w górskich starodawnych sankach, które są rodzajem wydłużonego fotelu, umieszczonego na płozach. Umieszczone na nogach – stają się one fotelem, który mając wszystkie składowe części wzięte z góralszczyzny, a formę logicznie przystosowaną do ludzkiego użytku, jest meblem pięknym, charakterystycznym i wygodnym.”

Lalki teatralne Kazimierza Mikulskiego „Góralka” i „Góral z ciupagą” Fot. Monika Kuc

Foto: Monika Kuc

Drewniane krzesła Wojciecha Brzegi z góralskimi motywami , pochodzące z gabinetu lekarskiego doktora Aleksandra Januszkowskiego w willi „Bożydar” w Zakopanem , także wpisują się w styl zakopiański i rozwijają idee Witkiewicza.

Uwagę przykuwają również góralskie figury z Wytwórni Fajansu w Pacykowie należała do najciekawszych polskich manufaktur ceramicznych okresu międzywojennego. Reprodukowane na początku tego tekstu figury „Górala” i „Góralki” autorstwa Władysława Adamiaka, których stroje zdobią malowane ornamenty – rozety, gwiazdy, stylizowane kwiaty (dziewięćsił i koniczyna) należą do najbardziej poszukiwane na rynku kolekcjonerskim, a ich aukcyjne ceny oszacowane zostały na poziomie 20-30 tys. zł

Informacje praktyczne

Przedaukcyjna wystawa „Zakopane, Zakopane!” w Desa Unicum przy ul. Pięknej 1A jest czynna do 12 lutego. Wstęp wolny.

Można także dołączyć do wydarzeń towarzyszących w siedzibie Desa Unicum: