Mozaika autorstwa Zbigniewa Brodowskiego i Krystyny Pniakowskiej, znajdująca się w dawnym biurowcu Zakładów Mechanicznych im. M. Nowotki przy ulicy Fort Wola 22 w Warszawie, zyskała status zabytku ze względu na swoje wyjątkowe wartości artystyczne i historyczne.
Historia i kontekst powstania dekoracji
Biurowiec przy ulicy Fort Wola 22 powstał jako część kompleksu administracyjno-usługowego dla zakładów PZL-Wola. Obiekt zaprojektowany przez zespół pod kierownictwem architekta Jerzego Raczkowskiego jest reprezentatywny dla trendów architektonicznych lat 60. i 70. XX wieku. W tym okresie w Polsce powszechny był nurt estetyzacji przestrzeni publicznej, który zakładał wprowadzanie do budynków użyteczności publicznej oraz zakładów przemysłowych indywidualnie projektowanych dzieł sztuki.
Obecność mozaiki w holu wejściowym świadczy o ówczesnym mecenacie państwowych przedsiębiorstw, które dbały o łączenie architektury ze sztukami plastycznymi. Do stworzenia dekoracji zaangażowano Zbigniewa Brodowskiego, uznanego twórcę monumentalnych kompozycji szklanych, znanego między innymi z realizacji na elewacji Filharmonii Podkarpackiej w Rzeszowie.
Obecność mozaiki w holu wejściowym świadczy o ówczesnym mecenacie państwowych przedsiębiorstw,
Charakterystyka artystyczna i technika wykonania
Kompozycja znajdująca się w warszawskim biurowcu jest uznawana przez specjalistów za jedną z najdojrzalszych prac w dorobku Brodowskiego. Pod względem stylistycznym dzieło wpisuje się w nurt abstrakcji organicznej oraz malarstwa materii. Artysta zastosował specyficzny układ kompozycyjny: na zielono-niebieskim tle umieszczono beżowe pola oraz płytki o intensywnej kolorystyce. Całość posiada wyraźny podział na dwie strefy, wyznaczony diagonalną linią biegnącą od lewego górnego do prawego dolnego rogu.
Wyjątkowość mozaiki wynika również z zastosowanej technologii. Szklane płytki zostały wykonane ręcznie przez Krystynę Pniakowską, artystkę specjalizującą się w ceramice i szkle. Wykorzystała ona technikę fusingu, która nadała elementom głębię i zróżnicowaną fakturę. Dzięki temu kompozycja wchodzi w interakcję z naturalnym oświetleniem wpadającym przez okna holu, co tworzy dodatkowe efekty światłocieniowe.
Znaczenie mozaiki dla dziedzictwa kulturowego
Wpisanie obiektu do rejestru zabytków uzasadniono faktem, że stanowi on cenny przykład polskiej plastyki i sztuki użytkowej lat 70. na Mazowszu. Jest to jednocześnie ostatnia mozaika zrealizowana przez Zbigniewa Brodowskiego w jego karierze artystycznej. Zachowanie tego dzieła pozwala na ochronę materialnego świadectwa powojennego modernizmu oraz wysokiej klasy rzemiosła artystycznego, które towarzyszyło architekturze przemysłowej tamtego okresu.
