Jedna z najbardziej charakterystycznych realizacji architektonicznych powojennej Warszawy – tzw. „żyletkowiec” projektu Marka Leykama – została oficjalnie wpisana do rejestru zabytków.
Decyzja Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków potwierdza wyjątkową wartość historyczną, artystyczną i naukową zespołu budowlanego, który do dziś stanowi świadectwo twórczej odwagi architektów działających pod presją ideologiczną lat 50.
Reklama
Reklama
Decyzja konserwatora: ochrona unikatowego zespołu
Marcin Dawidowicz, Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, podjął decyzję o wpisaniu do rejestru zabytków historycznego zespołu budowlanego Centralnego Biura Studiów Budownictwa Przemysłowego. Autorem projektu był Marek Leykam – jeden z najwybitniejszych polskich architektów późnego modernizmu, twórca wielu rozpoznawalnych gmachów użyteczności publicznej w Polsce.
Wpis do rejestru obejmuje dwa budynki: dawny biurowiec Ekspozytury Warszawskiej (znany również jako Ufficio Primo) oraz dawny biurowiec Centrali Biura Studiów Projektów Budownictwa Specjalnego. Obiekty powstały w latach 1950–1954 na terenie wąskiego kwartału wyznaczonego ulicami Wspólną, Poznańską i św. Barbary, w samym sercu stolicy.
Reklama
Reklama
Reklama
Modernizm w cieniu socrealizmu
Zespół budowlany powstał w szczególnym momencie historii architektury – w czasie, gdy w Polsce współistniały wpływy modernizmu i funkcjonalizmu z narzuconą odgórnie doktryną socrealizmu. Jak podkreśla Mazowiecki Konserwator Zabytków, realizacja ta jest w skali Warszawy wyjątkowa właśnie ze względu na umiejętne balansowanie pomiędzy tymi nurtami.
„Żyletkowiec” (z lewej) kontrastuje z monumentalnym gmachem Ekspozytury Warszawskiej, dziś biurowcem Ufficio Primo
Foto: WUOZ
Minimalistyczny biurowiec Centrali, określany potocznie mianem „żyletkowca”, wyróżnia się powtarzalnymi modułami elewacyjnymi i wyrafinowaną grą światła i cienia – motywami charakterystycznymi dla twórczości Leykama. Budynek kontrastuje z monumentalnym gmachem Ekspozytury Warszawskiej, w którego bryle czytelne są inspiracje architekturą włoskiego renesansu.
Detale architektoniczne obu obiektów stanowią erudycyjny popis znajomości historii sztuki i europejskiego dziedzictwa kulturowego. Jednocześnie były one świadomą alternatywą wobec dominującej wówczas architektury socrealistycznej, podporządkowanej ideologii politycznej. Jak zaznacza konserwator, koncepcja Marka Leykama to „mistrzowski przykład pozornego dostosowania się do narzuconej formuły”, w której uważny odbiorca dostrzega nawiązania zarówno do renesansu, jak i modernizmu.
Detale architektoniczne obu obiektów stanowią erudycyjny popis znajomości historii sztuki i europejskiego dziedzictwa kulturowego.
Foto: WUOZ
Reklama
Reklama
Wartość historyczna, artystyczna i naukowa
W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że wartość historyczna zespołu wynika z jego ścisłych związków z powojenną odbudową Warszawy oraz udziału wybitnych polskich architektów w tym procesie. Przemyślana i harmonijna kompozycja urbanistyczna, czytelne proporcje, osie widokowe oraz relacje przestrzenne zachowały się do dziś, mimo upływu kilkudziesięciu lat.
Zespół budowlany przy ul. Wspólnej 62 oraz ul. św. Barbary 1/Wspólnej 56 jest również nośnikiem istotnych wartości naukowych. Stanowi cenne źródło wiedzy o architekturze lat 1950–1954, relacjach między modernizmem a socrealizmem oraz presji politycznej wywieranej na niezależnych twórców.
W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że wartość historyczna zespołu wynika z jego ścisłych związków z powojenną odbudową Warszawy
Foto: WUOZ
Zabytkowy symbol powojennej Warszawy
Wpisanie warszawskiego „żyletkowca” do rejestru zabytków to nie tylko akt formalnej ochrony, ale także ważny sygnał docenienia architektury powojennej. Realizacja Marka Leykama pozostaje jednym z najciekawszych przykładów twórczej niezależności w trudnych realiach politycznych i trwałym elementem tożsamości urbanistycznej stolicy.
