Zamieniający się świat za warszawskim oknem

Pod nami, piętro niżej, mieszkali państwo Więckowscy, dwa piętra niżej – mecenasostwo Csaki [patrz ramka], przedwojenni właściciele kamienicy. Pół piętra wyżej mieszkali państwo Sochowie. Ich wnuk przynosił Babci węgiel z piwnicy. Prowadzi dziś restaurację niedaleko cmentarza ewangelickiego.

Najważniejszym, może najmocniejszym, a w każdym razie najbardziej zapamiętanym zapachem z tamtego mieszkania na czwartym piętrze, był zapach drożdżowych maślanych bułeczek. Błyszczących się, bo posmarowanych białkiem, a po wyjęciu z piekarnika posypywanych cukrem pudrem, pieczonych przez Babcię i trzymanych przed świętami w dwóch szufladach szafy z oszklonymi drzwiami. To była piękna stara biblioteczka przekształcona w bieliźniarkę.

Z wysokości czwartego piętra

Poznańska przed Wielką Wojną, czyli I wojną światową,  nazywała się Wielka. Do dziś pod numerem 21 od frontu stoi – wprawdzie w stanie opłakanym – dwupiętrowa kamienica. Najstarszy zachowany budynek mieszkalny w tej części Śródmieścia.

Najstarszy zachowany budynek mieszkalny w tej części Śródmieścia, w czasie gdy wciąż był w użykowaniu.

Foto: Jarosław J. Szczepański

Dom, w którym mieszkałem, to był jedyny czteropiętrowy w głębi podwórka. Po II wojnie trzeba go było remontować. Był i jest do dziś na wprost wjazdu do szpitala Pogotowia Ratunkowego przy Poznańskiej 22, które jak wiadomo jest i było ulokowane w zabytkowym dziś budynku przy Hożej. Dom w głębi pierwszego podwórka i te w drugim podwórku, do którego przechodziło się bramą koło naszej klatki, były pięciopiętrowe Po lewej stronie podwórka stoi i stała kamienica, która po wojnie się zachowała w lepszym stanie, tak samo, jak budynki w drugim podwórku.

Mieszkanie na Poznańskiej kupiła i wyremontowała w 1948 roku babcia Apcia – pułkownikowa Wanda Podgurska po sprzedaniu domu w Gołąbkach. Wiele lat trwał później spór z wykonawcą remontu, który prowadził go wedle sobie znanych zasad uczciwości.

Pamiętam też widok tego, co za oknem, a z wysokości czwartego piętra było na co patrzeć. Cała ta historia jest więc po to, by opisać kilka zdjęć ze starego albumu. Zdjęć, na których widać zmiany zachodzące za oknem między 1949 a 1963 rokiem, bo późniejsze zachodziły już bez mojej dokumentacji.

Kamienice pod kilof

Zdjęcie pierwsze z bramą po drugiej stronie Poznańskiej (numer 22) i wielkim za nią gruzowiskiem. Widać na nim po prawej budynki przy Hożej – ten akurat dziś w jest odnowiony i prezentuje się okazale. Mieści się w nim Warsaw Concept Apart Hotel. Za nim stojące domy przy Marszałkowskiej po stronie zachodniej. I to nie były ruiny.

Kamienice przy samej Marszałkowskiej zburzono pod ulicę

Foto: Jarosław J. Szczepański

Te domy można było odremontować, ale poszły pod kilof, by poszerzyć Marszałkowską do niebotycznych granic, które dopiero dziś planuje się zwęzić. Kamienice przy samej Marszałkowskiej zburzono więc pod ulicę i nowe domy, które są zachodnią pierzeją ulicy. To zdjęcie musi więc być z początku lat 1950.

Ląduje helikopter

Następne zdjęcie musiało być zrobione koło 1957 roku, bo widać Grand Hotel. Wiadomo, że powojenny warszawski Grand Hotel Orbis przy ulicy Kruczej budowano w latach 1954-57. Otwarto go jak większość budowanych domów i obiektów oczywiście około 22 lipca, 24 lipca 1958 roku, które było świętem państwowym obchodzonym uroczyście przez komunistyczna władzę.

Na jedenastym piętrze Grand hotelu mieściła się restauracja Olimp

Foto: Jarosław J. Szczepański

Budynek zaprojektowany według projektu Stanisława Bieńkuńskiego i Stanisława Rychłowskiego miał być integralną częścią planowanej i budowanej tam dzielnicy rządowej. Hotel graniczy po sąsiedzku z ministerstwami ciągnącymi się przy Kruczej, Wspólnej Żurawiej, Hożej do Placu Trzech Krzyży, na którym od 1949 roku stał wielki budynek Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego – dzisiejsze Ministerstwo Gospodarki.

Grand Hotel wybudowany w estetyce socrealizmu. Jego hol zdobiła dekoracja w stylu oscypka, a głębokie fotele i meble stylizowane były na wzór abstrakcjonisty Joana Miro. Na jedenastym piętrze mieściła się restauracja Olimp, a w listopadzie 1958 roku wylądował na lądowisku na dachu po raz pierwszy śmigłowiec. Śmigłowca na zdjęciu nie widać, ale hotel za to w pełnej okazałości. I był kiedyś taki dzień, że takie lądowanie widziałem.

Polecane

warszawskie historie Szczepańskiego

Niebezpieczeństwo rozwiało się z kroplami padającej mżawki

Na pierwszym planie zaś garaż Pogotowia Ratunkowego w miejscy tego gruzowiska ze zdjęcia pierwszego. Widać też ambulans w zwykłej Warszawie (produkt z FSO) i duży ambulans, których sporo wówczas w Warszawie było.

Między tymi starymi domami a Grand Hotelem widać dom po wschodniej stronie Marszałkowskiej 76, który stał jeszcze wiele lat. Dziś na miejscu tego i sąsiedniego domu stoi coś, co jest właściwie pawilonem handlowym. Na samym rogu z Hożą stoi nowoczesny dom, z którego jedna z komercyjnych telewizji nadaje pytania na śniadanie. Drzewa, które na tym zdjęciu widać, to już zachodnia strona Marszałkowskiej. Czyli z okna było widać Marszałkowską, a dalej budynek za Kruczą.

I pamiętam też ten widok, bo w pamięć zapadły mi huki i krzyki z października 1957, kiedy to milicja ścierała się ze strajkującymi i protestującymi studentami po likwidacji pisma „Po prostu”.

Mięso z chłodni

W kolejnym kadrze widać nie tylko budowany szpital Pogotowia Ratunkowego na pierwszym planie, a za nim możemy zobaczyć budowane domy mieszkalne właśnie po zachodniej stronie Marszałkowskiej. Powstały w roku 1961-62 i tam w połowie rządów I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki otwarto ekskluzywne samoobsługowe sklepy, w których normalny zjadacz chleba mógł grzebać w chłodniach i wybierać ładnie popakowane w plastikowe woreczki kawałki krwistej wołowiny. Pamiętam, bo sam tam w tych chłodniach grzebałem i kupowałem budząc zdziwienie obsługi i sprzedawczyń (mały, młody, grzebie i wygrzebuje same dobre kawałki).

Budowa Pogotowia Rattunkowego na pierszym planie

Foto: Jarosław J. Szczepański

Po prawej stronie na rogu Hożej wyrasta już jeden z tych domów przy Marszałkowskiej, w którym wiele lat funkcjonowała knajpa nocna „Pod Gwiazdami”. Knajpa z atrakcjami, za to mało dostępna dla ludzi nie zajmujących się życiem półświatka czy handlem walutami.

 Zapis archiwalny

Jesteśmy w następnym kroku – szpital Pogotowia wyrasta coraz wyżej, widać, że ma wstawiane okna, i chwilę później ku radości Warszawiaków otwarto go w końcu.

Widać, że budynek Pogotowai ma wstawiane okna, i chwilę później otwarto go w końcu.

Foto: Jarosław J. Szczepański

No, i z pewnymi rzecz jasna korektami remontowymi istnieje do dziś zresztą jako siedziba Meditrans i dalej centrala warszawskiego Pogotowia Ratunkowego.

Budynek pogotowia już oddany do użytku, działa po dziś dzień

Foto: Jarosław J. Szzczepański

Ten zapis archiwalny sprzed ponad 60 lat kończy widok jeszcze używanego zamieszkałego domu oficyny, która dziś podlega – jako najstarszy zabytkowy dom mieszkalny w tej części Śródmieścia – ochronie konserwatorskiej. A że są kłopoty prawami własnościowymi, to remont się odciąga niestety w nieskończoność.

Najstarszy zabytkowy dom mieszkalny w tej części Śródmieścia

Foto: Jarosław J. Szczepański

Może dlatego, że mam sentyment do tych starych budynków i starych widoków za oknem, może dlatego, że to moje miejsca, mojej małej ojczyzny, lubię do nich wracać. Zapewne zresztą, jak większość ludzi dojrzałych, którym przypominają się miejsca z młodości.