Dawna willa Kazimierza Pużaka przy ul. Byczyńskiej 1 została oficjalnie wpisana do rejestru zabytków. Decyzję w tej sprawie wydał Marcin Dawidowicz, Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków.
Postanowieniu nadano rygor natychmiastowej wykonalności, co oznacza objęcie obiektu pełną ochroną konserwatorską ze skutkiem natychmiastowym.
Reklama
Reklama
Zabytkowa willa na terenie Osiedla Posłów i Senatorów PPS
Willa przy ul. Byczyńskiej 1 stanowi integralną część historycznego Osiedla Posłów i Senatorów Polskiej Partii Socjalistycznej, znanego również jako Kolonia Praussa. Zespół ten, objęty obszarową ochroną konserwatorską, powstał w latach 1925–1927 na Grochowie z inicjatywy Spółdzielni Mieszkaniowej „Domy Spółdzielcze”.
Willa przy ul. Byczyńskiej 1 stanowi integralną część historycznego Osiedla Posłów i Senatorów Polskiej Partii Socjalistycznej, znanego również jako Kolonia Praussa.
Foto: mat. arch.
Projekt urbanistyczny i architektoniczny osiedla opracował Witold Matuszewski – architekt związany z PPS, redaktor czasopisma „Architektura i Budownictwo” oraz propagator nowoczesnej architektury i odbudowy miast w dwudziestoleciu międzywojennym. Zabudowę utrzymano w popularnym wówczas „stylu dworkowym”, określanym także jako styl narodowy.
Reklama
Reklama
Reklama
Architektura i unikatowe wartości zabytkowe
Budynek przy ul. Byczyńskiej 1 został wzniesiony według projektu domu typu A autorstwa Witolda Matuszewskiego i jest jednym z dziesięciu tego rodzaju obiektów na osiedlu. Jak podkreśla Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, willa zachowała swój historyczny charakter, oryginalne cechy stylistyczne oraz w znacznym stopniu pierwotny układ funkcjonalno-przestrzenny.
Foto: mat. pras.
Pomimo przeprowadzonych po wojnie modernizacji, w obiekcie przetrwały elementy historycznego wyposażenia i detalu architektonicznego, co potwierdzają badania stratygraficzne. Dzięki temu willa stanowi cenne źródło wiedzy o architekturze mieszkaniowej lat 20. XX wieku w Warszawie.
Kazimierz Pużak – historia zapisana w murach
Szczególna wartość historyczna willi wynika z jej bezpośredniego związku z postacią Kazimierza Pużaka (1883–1950) – jednego z najważniejszych działaczy polskiej lewicy niepodległościowej. Pużak był współtwórcą PPS-Frakcji Rewolucyjnej obok Józefa Piłsudskiego, posłem na Sejm RP, prawnikiem oraz działaczem społecznym.
Kazimierz Pużak po zatrzymaniu przez MBP w 1947 roku
Foto: mat. arch.
W czasie II wojny światowej pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Robotniczego Komitetu Obrony Warszawy. W 1945 roku został aresztowany przez NKWD i skazany w pokazowym „procesie szesnastu”. W wyniku represji stalinowskich pozbawiono go majątku, w tym willi przy ul. Byczyńskiej 1. Po wojnie jeden z lokali zamieszkiwała jego żona, Jadwiga Pużak, co pozwoliło zachować pamięć o przedwojennych właścicielach budynku.
Reklama
Reklama
Kadr z procesu szesnastu – przywódców Polski podziemnej w Moskwie. Wśród „oskarżonych” znalazł się także Kazimierz Pużak
Foto: mat. arch.
Powojenna historia i współczesne losy budynku
Willa Kazimierza Pużaka przetrwała II wojnę światową bez większych zniszczeń. Po 1949 roku została zaadaptowana na jednoizbowe mieszkania komunalne. W kolejnych dekadach obiekt był stopniowo modernizowany – m.in. po 2000 roku wymieniono część stolarki okiennej i drzwiowej oraz pokrycie dachowe. Budynek był użytkowany do 2024 roku.
Obiekt był stopniowo modernizowany – m.in. po 2000 roku wymieniono część stolarki okiennej i drzwiowej oraz pokrycie dachowe.
Foto: WUOZ
Ochrona dziedzictwa Pragi-Południe
Wpisanie dawnej willi Kazimierza Pużaka do rejestru zabytków to istotny krok w ochronie dziedzictwa architektonicznego i historycznego Pragi-Południe. Obiekt stanowi nie tylko materialne świadectwo rozwoju przedwojennej Warszawy, lecz także trwałą pamiątkę po jednym z najważniejszych bohaterów polskiej historii XX wieku oraz ofierze represji stalinowskich.
Dzięki decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków willa przy ul. Byczyńskiej 1 zyskała należną jej rangę i ochronę, a jej zachowanie przyczyni się do dalszych badań nad architekturą i historią Osiedla Posłów i Senatorów PPS.
