Podczas przebudowy ulicy Okrzei robotnicy odsłonili fragmenty historii, która przez setki lat spoczywała tuż pod chodnikiem. W miejscu, w którym jeszcze niedawno codziennie przechodzili piesi, odnaleziono ludzkie kości. O znalezisku niezwłocznie powiadomiono policję, a sprawą zajęła się prokuratura, która zabezpieczyła szczątki.
Fragment „Planu miasta Warszawy z przedmieściami” wydanego w 1779 roku przez M.Grolla. Widoczny Skaryszew z kościołem i targowiskiem oraz łyżwowy most Ponińskiego
Inwestycja od początku znajdowała się pod nadzorem archeologicznym, jednak skala odkrycia sprawiła, że standardowe procedury przestały wystarczać. Teraz do akcji muszą wkroczyć eksperci, którzy przeprowadzą dokładne badania terenu we współpracy ze Stołecznym Konserwatorem Zabytków.
Zapomniana historia pierwszej jurydyki na prawym brzegu
Wszystko wskazuje na to, że znalezisko to echo istnienia Skaryszewa – prężnie działającego miasteczka, które prawa miejskie otrzymało w 1641 roku, czyli kilka lat wcześniej niż pobliska Praga. W 1644 roku wzniesiono tam drewniany kościół pod wezwaniem świętego Stanisława BM. Choć dziś po świątyni nie ma śladu, dawniej wokół dzisiejszego skrzyżowania ulic Wrzesińskiej i Okrzei tętniło życie. Skaryszew posiadał własną dzwonnicę, szkołę parafialną oraz szpital.
Fragment widoku Warszawy od strony Pragi autorstwa Canaletta z 1770 roku. Na pierwszym planie zabudowa Skaryszewa
Z historycznych zapisów wynika, że w 1694 roku parafia liczyła aż dwa tysiące wiernych. Była to doskonale zorganizowana społeczność, w której aktywnie działały cechy rzemieślnicze, między innymi ślusarze, szewcy, kuśnierze czy garbarze. Tradycją miasteczka były uroczyste procesje do pobliskiego Kamiona, a lokalne Bractwo Aniołów Stróżów zajmowało się pomocą potrzebującym. Choć kościół ulegał zniszczeniom, na przykład podczas potopu szwedzkiego, za każdym razem był odbudowywany i przez lata pełnił funkcję najważniejszej świątyni w okolicy.
Napoleon i koniec miasteczka Skaryszew
Skaryszew jako samodzielna jednostka przestał istnieć w 1791 roku, stając się częścią Warszawy. Jednak ostateczny kres jego zabudowie położyły plany inżynierów wojskowych Napoleona. W 1807 roku, w związku z budową fortyfikacji mających chronić stolicę, podjęto decyzję o wyburzeniu niemal 200 budynków. Pod młotek poszedł ratusz, szkoła, szpital oraz wspomniany kościół św. Stanisława wraz z przyległym cmentarzem.
Plan stołecznych fortyfikacji z 1831 roku, nałożony na współczesną siatkę ulic. Na mapie widoczny jest przebieg umocnień – okolice skrzyżowania Okrzei z Sierakowskiego.
Co ciekawe, obecna przebudowa ulicy Okrzei w pewien sposób nawiązuje do przeszłości tego miejsca. Dziś ulica ta prowadzi do nowoczesnego mostu pieszo-rowerowego, ale już w 1775 roku znajdował się tu tak zwany most Ponińskiego. Archeolodzy, badając teren, natknęli się nie tylko na groby, ale również na pozostałości szańców fortecznych z czasów napoleońskich oraz późniejszych umocnień z okresu Powstania Listopadowego. Jedyną pamiątką po dawnym kościele przez lata był pamiątkowy krzyż postawiony w 1813 roku, który został uwieczniony na słynnych planach Lindleya.
Plan Lindleya z lat 1897-1901. U zbiegu Okrzei z Wrzesińską (dawniej Kościelną) widoczny jest pomnik upamiętniający istnienie kościoła i cmentarza.
Co dalej z inwestycją na ulicy Okrzei?
Odnalezienie prawdopodobnego cmentarza z XVII wieku stawia pod znakiem zapytania termin zakończenia prac w tym konkretnym punkcie. Konieczne są precyzyjne badania, które pozwolą ustalić zasięg nekropolii oraz dokładnie wydatować pochówki. Specjaliści nie wykluczają, że wraz z postępem prac w stronę ulicy Wrzesińskiej mogą pojawić się kolejne znaleziska.
Dla mieszkańców i kierowców oznacza to pewne niedogodności, jednak wykonawca zapewnia, że roboty będą kontynuowane na innych odcinkach ulicy Okrzei. Obecnie drogowcy oraz archeolodzy czekają na szczegółowe wytyczne od konserwatora zabytków, które określą, jak pogodzić nowoczesną inwestycję z ochroną cennego dziedzictwa dawnej Pragi i Skaryszewa. Dzisiaj nazwa tego najstarszego prawobrzeżnego miasteczka przetrwała głównie w nazwach ulicy Skaryszewskiej oraz Parku Skaryszewskiego.
