Decyzję podjął Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, co podkreśla unikalną wartość historyczną i artystyczną tego kompleksu. Obiekty, wzniesione w latach 1951-1955 z wykorzystaniem reliktów przedwojennych kamienic, stanowią świadectwo powojennej odbudowy stolicy i łączenia różnych stylów architektonicznych.
Unikalne połączenie stylów i historii
Jak wskazuje w uzasadnieniu Marcin Dawidowicz z MWKZ, zespół budynków przy Al. Jerozolimskich to przykład powojennej próby połączenia dziedzictwa modernizmu, estetyki socrealistycznej z przedwojenną zabudową wielkomiejską. Projekt, którego autorem był m.in. Zygmunt Stępiński, połączył cztery budynki wspólną, monumentalną elewacją. Stanowił zapowiedź urbanistycznych rozwiązań, które później zyskały pełne zastosowanie na osiedlach MDM i Muranów.
Wartość historyczna kompleksu wynika nie tylko z wykorzystania fundamentów i murów dawnych kamienic, ale także z pracy zespołów architektów pod kierownictwem Lecha Tomaszewskiego i Zygmunta Stępińskiego. Projektanci, m.in. Jerzy Łowiński, Jerzy Pełka i Jan Górecki, spójnie połączyli różne bryły, zachowując jednocześnie ich indywidualne cechy.
Gmachy w Alejach Jerozolimskich (m.in. ten pod numerem 30) wykorzystują fundamenty i mury dawnych kamienic
Detale, które przetrwały
Wartość artystyczna obiektu wyraża się w jednolitym stylu całej elewacji. Zastosowano spójne materiały, a bryły mają ujednoliconą wysokość, poziom kondygnacji oraz regularny układ okien. Pomimo kompleksowej aranżacji, budynki zachowały indywidualne elementy, takie jak:
- Pasowe boniowanie przyziemia
- Sztukatorskie fryzy z motywem kimationu i geometrycznym
- Różnorodna stolarka okien i drzwi
- Przedwojenne ryzality w budynkach nr 28 i 30
- Odtworzone po wojnie popiersia Adama Mickiewicza i Aleksandra Puszkina autorstwa Andrzeja Pruszyńskiego na elewacji budynku nr 32.
Popiersia Puszkina i Mickiewicza autorstwa Andrzeja Pruszyńskiego na elewacji budynku Jerozolimskie 32
Historia przed i po wojnie
Wpisany do rejestru zespół składa się z kamienic, które wzniesiono w latach 80. XIX wieku. Budynek przy ul. Brackiej 16, zaprojektowany przez Teofila Tytusa, powstał w 1882 roku dla Augusta Störla. Sąsiednie kamienice przy Al. Jerozolimskich 32 i 30 zaprojektował Adolf Woliński dla rosyjskiego kupca Wsiewołoda Istomina. Mimo poważnych zniszczeń wojennych, budynki zostały odbudowane i zaadaptowane na potrzeby biur, co świadczy o ich historycznej i funkcjonalnej ciągłości.
Obecnie w budynkach mieszczą się biura różnych instytucji, m.in. Kuratorium Oświaty w Warszawie oraz oddziały Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego i Urzędu m.st. Warszawy. Wpis do rejestru zabytków ma na celu ochronę i zachowanie tej wyjątkowej pamiątki po trudnym okresie odbudowy stolicy.
