To ważny krok w ochronie jednego z bardziej interesujących przykładów powojennego modernizmu i brutalizmu w stolicy. Budynek „Universus” powstał w latach 1975-1980, a jego głównym projektantem był Leszek Sołonowicz, współpracujący z architektami Ryszardem Lisiewiczem i Arkadiuszem Sitarskim, odpowiedzialnymi za bryłę. Za wnętrza odpowiadał artysta plastyk Włodzimierz Karczmarzyk, a wsparcia inżynierskiego udzielili Wiktor Humięcki, Zbigniew Lupa i Jan Laskowski.
Obiekt, zanim stał się Domem Książki, miał inne przeznaczenie – około 1972 roku Leszek Sołonowicz wraz z zespołem tworzył pierwszą wersję projektu pawilonu wystawowego ZSRR, planowanego w innej lokalizacji – u zbiegu Świętokrzyskiej i al. Jana Pawła II (ówczesnej Marchlewskiego).
Wnętrza budynku
Wpis do rejestru i jego znaczenie
Decyzja Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wpisaniu „Universusa” do rejestru ma na celu zapewnienie długoterminowej ochrony jego wartości historycznych i artystycznych. Oznacza to, że wszelkie przyszłe modyfikacje obiektu będą musiały uwzględniać jego unikalny charakter architektoniczny i podlegać nadzorowi konserwatorskiemu.
„Universus” stanowi jedną z najciekawszych realizacji w nurcie brutalizmu na terenie Warszawy
Historia i zmiana funkcji
Uroczyście otwarty 16 stycznia 1981 roku, „Universus” funkcjonował jako największy Dom Książki w kraju. Przez lata był to ważny punkt na handlowej mapie Warszawy. Po latach 90. XX wieku, wraz z likwidacją przedsiębiorstwa Dom Książki, budynek przeszedł w ręce prywatne. Od tego czasu przeszedł szereg adaptacji i modernizacji, dostosowujących go do potrzeb nowych najemców. Obecnie mieszczą się w nim studia postprodukcji dźwięku i obrazu.
Obiekt projektowany był pierwotnie jako pawilon wystawowy
Architektoniczna tożsamość
Dawny „Universus” to jedna z ciekawszych, późnych realizacji powojennego modernizmu w Warszawie. Jego architektura charakteryzuje się monumentalną bryłą, surową formą i świadomym antyestetyzmem, co wskazuje na wpływy brutalizmu – nurtu, który w Polsce ma niewiele tak wyraźnych przykładów. Jego wysoką wartość artystyczną doceniono już w trakcie projektowania, przyznając mu nagrodę „Sześcian roku” w 1975 roku. Po oddaniu do użytku, w 1980 roku, budynek otrzymał prestiżową nagrodę architektoniczną „Życia Warszawy” – „Mistera Warszawy” dla najlepszego obiektu roku. Wpisanie „Universusa” do rejestru zabytków potwierdza jego rangę jako znaczącej budowli zamykającej pewną epokę w historii polskiego budownictwa socjalistycznego.
