Antoni Uniechowski miał niezwykły dar obserwacji i potrafił za pomocą kilku kresek uchwycić nie tylko wygląd Warszawy, ale także jej atmosferę, ludzi i obyczaje. Jego rysunki są jednocześnie dokumentem i pełną wdzięku opowieścią o mieście, które przez dziesięciolecia zmieniało się na jego oczach. Cieszę się, że wystawa przypominająca jego dorobek jest prezentowana właśnie w Warszawie, a mieszkańcy Ursynowa mogą ją zobaczyć w Galerii przy Ratuszu – mówi Klaudiusz Ostrowski, zastępca burmistrza dzielnicy Ursynów.
Antoni Uniechowski. Warszawa zapisana kreską
Antoni Uniechowski urodził się w 1903 r. w Wilnie, ale to Warszawa stała się miastem, z którym związał większość swojego życia. Stolicy poświęcił dużą część twórczości. Rysował ulice, place i zaułki, ale przede wszystkim ludzi, codzienne sceny i wydarzenia – zarówno zwyczajne, jak i te, które zapisały się w historii miasta.
„Uniechowski cały czas rysuje” – tak można było podsumować jego sposób pracy. Artysta miał wyjątkową umiejętność odtwarzania minionych epok i charakterystycznego dla nich stylu. Włodzimierz Bartoszewicz w książce „Buda na Powiślu” pisał o nim jako o twórcy, który potrafił uchwycić zarówno smak i wykwintność przedstawianych czasów, jak i ludzkie wady oraz słabości, zawsze przedstawiane elegancką, wyrafinowaną kreską.
Uniechowski przeżył w Warszawie również lata okupacji. Podejmował wówczas prace dorywcze i sprzedawał swoje rysunki. Po upadku Powstania Warszawskiego znalazł się w Krakowie, gdzie rozpoczął współpracę z „Przekrojem”. Do stolicy wrócił w 1949 r.
Po wojnie szybko stał się jednym z najbardziej cenionych polskich ilustratorów. Współpracował m.in. z „Naszą Księgarnią”, „Czytelnikiem”, Państwowym Wydawnictwem Naukowym i „Iskrami”. Od 1956 r. zajmował się także scenografią teatralną, później projektował również dla filmu i telewizji. Szczególne miejsce w jego dorobku zajmują ilustracje do „Lalki” Bolesława Prusa, dzięki którym odtworzył świat dziewiętnastowiecznej Warszawy.
Pięć różnych Warszaw Antoniego Uniechowskiego
Artysta uchodził za jednego z najważniejszych kronikarzy dawnej Warszawy. Sam mówił, że zapamiętał co najmniej pięć jej odsłon: miasto fiakrów, roztańczoną stolicę lat 20., ukwieconą Warszawę czasów prezydentury Stefana Starzyńskiego, miasto zniszczone podczas wojny oraz stolicę odbudowywaną po 1945 r.
Uniechowski rzadko skupiał się jednak na ruinach powojennego miasta czy socrealistycznej stylistyce lat 50. Znacznie chętniej wracał do wcześniejszych epok, odtwarzając ich atmosferę, obyczaje i charakterystyczny koloryt.
Jednym z jego najbardziej znanych dzieł była teka „Stara Warszawa”, wydana w 1952 r. Poszczególne prace szybko zaczęły żyć własnym życiem. Trafiały na ściany mieszkań i urzędów, a także do sprzedaży na bazarach. Do dziś pozostają charakterystycznym zapisem wyglądu i atmosfery dawnej stolicy.
Antoni Uniechowski zmarł 23 maja 1976 r. w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
